สมุดสพฐ กับ สมุดสั่งทำปกโรงเรียนเอง ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนดี

ทุกช่วงก่อนเปิดเทอม ครูฝ่ายพัสดุแทบทุกโรงเรียนต้องเจอคำถามเดียวกัน คือจะซื้อ สมุดสพฐ ซึ่งเป็นสมุดสำเร็จรูปพิมพ์ตราสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ที่มีของพร้อมส่ง หรือจะ สั่งทำสมุดปกโรงเรียนเอง ที่พิมพ์ตราและชื่อโรงเรียนลงบนปก

คำตอบไม่ได้มีแบบเดียว เพราะมันขึ้นกับจำนวนเล่มที่ใช้ต่อปี ระยะเวลาที่เหลือก่อนเปิดเทอม และเป้าหมายของโรงเรียนว่าต้องการประหยัดที่สุด หรือต้องการให้สมุดเป็นภาพลักษณ์ของโรงเรียน บทความนี้เทียบให้ครบทั้งราคาจริง ขั้นต่ำ ระยะเวลา และข้อจำกัดของแต่ละแบบ เพื่อให้ตัดสินใจได้จากตัวเลข ไม่ใช่จากความรู้สึก

สรุปคำตอบสั้น ๆ ก่อน — โรงเรียนแบบไหนควรเลือกอะไร

ถ้าไม่มีเวลาอ่านทั้งหน้า ให้ดูตรงนี้ก่อน

เลือกสมุดสพฐ ถ้า

• ใช้สมุดต่อปีไม่ถึง 1,000 เล่ม (โรงเรียนขนาดเล็ก โรงเรียนขยายโอกาส)
• เหลือเวลาก่อนเปิดเทอมไม่ถึง 1 เดือน
• งบจำกัด ต้องการต้นทุนต่อเล่มต่ำที่สุด
• ซื้อเพิ่มระหว่างเทอมเป็นครั้ง ๆ ไม่ได้ซื้อล็อตเดียวจบ
• เป็นสมุดที่ขายผ่านร้านค้าสหกรณ์โรงเรียน มากกว่าจะแจกฟรี

เลือกสมุดสั่งทำปกโรงเรียนเอง ถ้า

• ใช้สมุดต่อปีตั้งแต่ 1,000 เล่มขึ้นไป
• วางแผนล่วงหน้าได้อย่างน้อย 30 วันก่อนเปิดเทอม
• ต้องการให้ปกมีตราโรงเรียน ชื่อโรงเรียน คำขวัญ หรือปรัชญาโรงเรียน
• อยากใช้ปกหลังให้เป็นประโยชน์ เช่น สูตรคูณ เพลงมาร์ช มาตราชั่งตวงวัด
• ต้องการกำหนดชนิดเส้น จำนวนแผ่น หรือชนิดกระดาษเอง

เลือกทั้งสองแบบผสมกัน ถ้า โรงเรียนมีทั้งสมุดที่แจกนักเรียนทุกคน และสมุดสำรองที่ขายเพิ่มระหว่างปี — รายละเอียดอยู่ในหัวข้อ “สั่งผสมทั้งสองแบบ” ด้านล่าง

สมุดสพฐ คืออะไร

สมุดสพฐ คือสมุดนักเรียนสำเร็จรูปที่พิมพ์ตราสัญลักษณ์ของ สพฐ. บนปก ผลิตไว้ล่วงหน้าเป็นล็อตใหญ่ แล้วขายยกห่อ ไม่ต้องรอผลิต โรงเรียนสั่งมาแล้วใช้ได้ทันที

จุดเด่นคือ ขั้นต่ำเพียง 1 ห่อ ทำให้โรงเรียนขนาดเล็กหรือหน่วยงานที่ต้องการสมุดจำนวนไม่มากซื้อได้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องยอดขั้นต่ำ และเพราะผลิตครั้งละมาก ๆ ต้นทุนต่อเล่มจึงต่ำกว่างานสั่งทำ

ข้อจำกัดคือปกเป็นแบบมาตรฐาน เลือกได้เฉพาะลายที่มีอยู่แล้ว ใส่ชื่อโรงเรียนไม่ได้ และแบบเส้นด้านในต้องเลือกจากที่มีสต็อกเท่านั้น รายละเอียดสเปกและแบบปกทั้งหมดดูได้ที่หน้า สมุดสพฐ

สมุดสั่งทำปกโรงเรียนเอง คืออะไร

คือการให้โรงพิมพ์ผลิตสมุดใหม่ทั้งล็อตตามที่โรงเรียนกำหนด ปกพิมพ์ตราโรงเรียน ชื่อโรงเรียนทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ และข้อมูลอื่นที่โรงเรียนอยากใส่ เลือกได้ตั้งแต่จำนวนแผ่น (40 หรือ 80 แผ่น) ชนิดเส้น ชนิดกระดาษเนื้อใน ไปจนถึงวิธีเข้าเล่ม

ปกมี 2 แบบหลัก คือ ปกสีพื้น (พิมพ์ 1 สี) สั่งขั้นต่ำ 1,000 เล่ม และ ปกรูปภาพ (พิมพ์ 4 สี) สั่งขั้นต่ำ 4,000 เล่ม ถ้าโรงเรียนสั่งต่ำกว่าขั้นต่ำก็รับผลิตได้ แต่ราคาต่อเล่มจะสูงขึ้นตามสัดส่วนค่าเพลทและค่าตั้งเครื่อง สเปกและตารางราคาเต็มอยู่ที่หน้า สมุดนักเรียนราคาส่ง

จุดที่หลายโรงเรียนมองข้ามคือ ได้บริการออกแบบปกฟรีทั้งปกสีพื้นและปกรูปภาพ ไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่ม เพียงส่งโลโก้และข้อมูลโรงเรียนมาให้ อ่านรายละเอียดที่ ออกแบบปกสมุดฟรี

ตารางเทียบ 8 หัวข้อที่ใช้ตัดสินใจจริง

หัวข้อ	สมุดสพฐ	สมุดสั่งทำปกโรงเรียนเอง
ราคา	ห่อละ 1,980 บาท (40 แผ่น = 360 เล่ม/ห่อ · 80 แผ่น = 180 เล่ม/ห่อ)	40 แผ่น เริ่ม 6.90 บาท/เล่ม · 80 แผ่น เริ่ม 12 บาท/เล่ม
ต้นทุนเฉลี่ยต่อเล่ม	40 แผ่น ≈ 5.50 บาท · 80 แผ่น ≈ 11 บาท	40 แผ่น เริ่ม 6.90 บาท · 80 แผ่น เริ่ม 12 บาท
ขั้นต่ำ	1 ห่อ	ปกสีพื้น 1,000 เล่ม · ปกรูปภาพ 4,000 เล่ม
ความเร็ว	มีสต็อก สั่งแล้วจัดส่งได้เลย	ผลิตประมาณ 30 วัน นับจากยืนยันแบบปก
ปก	ตรา สพฐ. แบบมาตรฐาน เลือกจากลายที่มี	พิมพ์ตราและชื่อโรงเรียน ออกแบบเองได้
ความยืดหยุ่นด้านสเปก	เลือกได้เฉพาะที่มีสต็อก	เลือกจำนวนแผ่น ชนิดเส้น กระดาษเนื้อใน และการเข้าเล่มได้
ภาพลักษณ์โรงเรียน	เป็นสมุดกลาง ไม่สื่อถึงโรงเรียน	สมุดกลายเป็นสื่อประชาสัมพันธ์ของโรงเรียนตลอดปี
สั่งเพิ่มระหว่างปี	สั่งเพิ่มทีละห่อได้	ต้องเปิดงานพิมพ์ใหม่ ต้องเผื่อจำนวนตั้งแต่แรก

คิดต้นทุนต่อเล่มให้ดูจากราคาจริง

ตัวเลขต่อไปนี้คำนวณจากราคาที่ประกาศบนเว็บ ยังไม่รวมค่าจัดส่ง และยังไม่รวมส่วนลดที่ได้เพิ่มเมื่อยอดรวมสูงขึ้น

ตัวอย่างที่ 1 — สมุด 40 แผ่น จำนวน 2,000 เล่ม

แนวทาง	วิธีคิด	ยอดรวม	ได้สมุดจริง
ซื้อสมุดสพฐ	2,000 ÷ 360 = 5.6 ห่อ → ต้องซื้อ 6 ห่อ × 1,980	11,880 บาท	2,160 เล่ม
สั่งทำปกโรงเรียน	2,000 × 6.90	13,800 บาท	2,000 เล่ม

ส่วนต่างประมาณ 1,920 บาท และสมุดสพฐยังได้เล่มเกินมาอีก 160 เล่ม เมื่อคิดเป็นราคาต่อเล่มจริงคือ 5.50 บาท เทียบกับ 6.90 บาท ห่างกันประมาณ 1.40 บาทต่อเล่ม หรือราว 25%

อ่านตัวเลขนี้อย่างไร: ถ้าโรงเรียนคุมงบเข้ม 1,920 บาทคือเงินที่จับต้องได้ แต่ถ้ามองว่าคือค่าใช้จ่ายที่ทำให้สมุด 2,000 เล่มมีตราโรงเรียนอยู่บนโต๊ะนักเรียนทั้งปี คิดเป็นเล่มละไม่ถึง 1.50 บาท ซึ่งถูกกว่าสื่อประชาสัมพันธ์แทบทุกชนิดที่โรงเรียนเคยจ่าย

ตัวอย่างที่ 2 — สมุด 80 แผ่น จำนวน 1,200 เล่ม

แนวทาง	วิธีคิด	ยอดรวม	ได้สมุดจริง
ซื้อสมุดสพฐ	1,200 ÷ 180 = 6.7 ห่อ → ต้องซื้อ 7 ห่อ × 1,980	13,860 บาท	1,260 เล่ม
สั่งทำปกโรงเรียน	1,200 × 12	14,400 บาท	1,200 เล่ม

ส่วนต่างเหลือเพียงประมาณ 540 บาท

ข้อสังเกตสำคัญ: ส่วนต่างของสมุด 80 แผ่นแคบกว่ามาก

เทียบเป็นราคาต่อเล่มจะเห็นชัด

แบบ	สมุดสพฐ (เฉลี่ย)	สั่งทำปกโรงเรียน (เริ่มต้น)	ส่วนต่าง
40 แผ่น	≈ 5.50 บาท	6.90 บาท	1.40 บาท (≈ 25%)
80 แผ่น	≈ 11 บาท	12 บาท	1 บาท (≈ 9%)

นี่คือข้อสรุปที่ใช้ตัดสินใจได้เลย — ยิ่งเป็นสมุด 80 แผ่น การสั่งทำปกโรงเรียนเองยิ่งคุ้ม เพราะจ่ายเพิ่มไม่ถึง 10% แต่ได้ปกที่เป็นของโรงเรียนเต็มตัว ในทางกลับกัน สมุด 40 แผ่นที่ใช้จำนวนมากและหมดเร็ว ส่วนต่าง 25% ถือว่ามีนัยสำคัญกับงบพัสดุ

ราคาต่อเล่มของงานสั่งทำยังลดลงอีกเมื่อยอดรวมสูงขึ้น และ ส่วนลดคิดจากยอดรวมทั้งออเดอร์ ไม่ได้แยกตามรุ่นสมุด ดังนั้นถ้าโรงเรียนรวมยอดสมุด 40 แผ่นและ 80 แผ่นเข้าเป็นออเดอร์เดียว จะได้ราคาดีกว่าแยกสั่งสองครั้ง

เศษที่เหลือจากการซื้อยกห่อ — ต้นทุนที่คนมักลืมคิด

สมุดสพฐขายยกห่อ จะแบ่งซื้อครึ่งห่อไม่ได้ ในตัวอย่างที่ 1 โรงเรียนต้องการ 2,000 เล่ม แต่ต้องซื้อ 6 ห่อ = 2,160 เล่ม เกินมา 160 เล่ม

ถ้าโรงเรียนมีที่เก็บและมีแผนใช้เศษนั้นต่อ เช่น ให้ครูเบิกใช้ หรือขายผ่านร้านค้าสหกรณ์ เศษนี้ไม่ใช่ปัญหา แต่ถ้าเก็บไว้เฉย ๆ ควรนับเป็นต้นทุนจม เพราะกระดาษที่เก็บข้ามปีมีโอกาสเหลืองและชื้น

ในทางกลับกัน งานสั่งทำสั่งได้พอดีจำนวนที่ต้องการ แต่ถ้าคำนวณพลาดแล้วสมุดขาดกลางเทอม จะสั่งเพิ่มทันทีไม่ได้ ต้องรอผลิตอีกประมาณ 30 วัน จึงควรเผื่อไว้ประมาณ 5–10% ตั้งแต่ตอนสั่ง

สั่งผสมทั้งสองแบบในออเดอร์เดียว — ทางที่หลายโรงเรียนเลือก

ไม่จำเป็นต้องเลือกแบบใดแบบหนึ่ง สูตรที่ใช้ได้จริงคือ

สั่งทำปกโรงเรียนสำหรับสมุดหลักที่แจกนักเรียนทุกคน — เป็นเล่มที่นักเรียนใช้ทั้งปี ผู้ปกครองเห็นทุกวัน จึงคุ้มกับการลงทุนเรื่องปก และถ้ายอดรวมถึง 1,000 เล่มก็ได้ราคาส่งเต็มที่พร้อมออกแบบปกฟรี

ซื้อสมุดสพฐไว้เป็นสต็อกสำรอง — สำหรับกรณีสมุดหาย นักเรียนย้ายเข้าระหว่างเทอม วิชาเสริม หรือขายผ่านร้านค้าสหกรณ์ ซื้อทีละห่อตามที่ใช้ ไม่ต้องกักตุน

วิธีนี้ทำให้โรงเรียนได้ทั้งภาพลักษณ์และความยืดหยุ่น โดยไม่ต้องแบกความเสี่ยงว่าสั่งเกินหรือสั่งขาด

โรงเรียนที่ทำแบบนี้บ่อยครั้งยังรวม สมุดรายงาน เข้าไปในออเดอร์เดียวกันด้วย เพราะส่วนลดคิดจากยอดรวมทั้งออเดอร์

4 คำถามที่ควรตอบตัวเองก่อนตัดสินใจ

1. ปีที่แล้วโรงเรียนใช้สมุดกี่เล่ม ตัวเลขนี้สำคัญกว่าจำนวนนักเรียน ให้ดูจากใบเบิกพัสดุย้อนหลัง ถ้าเกิน 1,000 เล่ม การสั่งทำเป็นทางเลือกที่เปิดอยู่แล้ว
2. เหลือเวลากี่วันก่อนเปิดเทอม ถ้าน้อยกว่า 30 วัน งานสั่งทำอาจไม่ทัน ควรใช้สมุดสพฐไปก่อนแล้ววางแผนสั่งทำสำหรับปีถัดไป
3. สมุด 40 แผ่นหรือ 80 แผ่นที่ใช้เยอะกว่ากัน ถ้าเป็น 80 แผ่น ส่วนต่างแคบมาก การสั่งทำคุ้มกว่าชัดเจน
4. ปกหลังจะใส่อะไร ถ้าโรงเรียนมีข้อมูลที่อยากให้นักเรียนเห็นทุกวัน เช่น สูตรคูณ คำขวัญ อัตลักษณ์โรงเรียน หรือ QR Code ของเพจโรงเรียน นั่นคือเหตุผลที่ทำให้งานสั่งทำมีคุณค่าเกินกว่าตัวเลขต้นทุน

คำถามที่พบบ่อย

สมุดสพฐ 1 ห่อมีกี่เล่ม แบบ 40 แผ่น มี 360 เล่มต่อห่อ แบบ 80 แผ่น มี 180 เล่มต่อห่อ ราคาห่อละ 1,980 บาทเท่ากันทั้งสองแบบ ต่างกันที่จำนวนเล่มต่อห่อ

สั่งสมุดปกโรงเรียนต่ำกว่า 1,000 เล่มได้ไหม ได้ แต่ราคาต่อเล่มจะสูงขึ้น เพราะค่าเพลทและค่าตั้งเครื่องต้องเฉลี่ยลงบนจำนวนที่น้อยลง กรณีนี้ควรขอใบเสนอราคาเทียบกับสมุดสพฐก่อนตัดสินใจ

ออกแบบปกฟรีจริงไหม ออกแบบปกให้ฟรีทั้งสองแบบ ส่งโลโก้ ชื่อโรงเรียน และข้อมูลที่ต้องการใส่ปกหลังมาได้เลย

คุณภาพกระดาษต่างกันไหม งานสั่งทำเลือกกระดาษเนื้อในได้เอง มีทั้งปอนด์ Woodfree มาตรฐาน 60 แกรม (สั่ง 70/80/100 แกรมได้) ปอนด์ถนอมสายตา 70–75 แกรม และปรู๊ฟ 48.8 แกรม ส่วนปกเป็นอาร์ตการ์ด มาตรฐาน 200 แกรม (เลือกแกรมอื่นได้ตามสั่ง) เคลือบ PVC หรือ UV ขณะที่สมุดสพฐเป็นสเปกสำเร็จตามที่ผลิตไว้ อ่านเพิ่มที่ กระดาษที่ใช้ทำสมุดโรงเรียน

สั่งวันนี้ได้ของเมื่อไหร่ สมุดสพฐมีสต็อก จัดส่งได้ตามคิวจัดส่ง ส่วนงานสั่งทำใช้เวลาผลิตประมาณ 30 วัน นับหลังจากยืนยันแบบปกและชำระมัดจำ 50%

ขอใบเสนอราคาเทียบทั้งสองแบบ

ถ้ายังตัดสินใจไม่ได้ วิธีที่เร็วที่สุดคือแจ้งจำนวนเล่มที่ใช้จริงมา แล้วเราทำใบเสนอราคาเทียบให้ทั้งสองแบบในใบเดียว เห็นตัวเลขจริงพร้อมค่าจัดส่ง แล้วค่อยตัดสินใจ

ข้อมูลที่ควรแจ้งมา

• จำนวนเล่มที่ใช้ต่อปี แยกเป็น 40 แผ่น และ 80 แผ่น
• วันที่ต้องการใช้งาน
• ชนิดเส้นที่ต้องการ
• ถ้าสนใจงานสั่งทำ ส่งโลโก้โรงเรียนมาด้วยจะได้ประเมินงานปกไปพร้อมกัน

สมุดธรรม (Thambook) โรงพิมพ์สมุดโรงเรียน 61/16 ถ.ประเสริฐมนูกิจ แขวงจรเข้บัว เขตลาดพร้าว กรุงเทพฯ 10230 โทร 065-463-9226 · LINE @thamwiwat (lin.ee/XBqL4Io) เวลาทำการ จันทร์–ศุกร์ 9:00–17:00 น.

---